Đi tìm giải pháp cho cửa biển Sa Huỳnh. KS. Doãn Mạnh Dũng
Bài số 12- Báo KHPT số 23 (839) ngày 11/6/1999
Hiện tượng cát biển lấn đất liền ở miền Trung
Việt Nam nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa, dãy Trường Sơn chạy dọc theo bờ biển hình chữ S theo trục Bắc Nam, Để tìm hiểu dòng biển tầng mặt, người ta thả các vật nổi và theo dõi tốc độ di chuyển của chúng. Kết quả cho thấy từ Thanh hóa có dòng tầng mặt chảy theo hướng Bắc Nam trong các tháng 1,2,3,4,8,9,10,11,12. Biển Thanh hóa là vùng lạnh so với biển Cà Mau.Vì vậy khi thấy rõ dòng lạnh di chuyển trên tầng mặt từ bờ biển Thanh hóa vào bờ biển Cà Mau thì dòng lạnh di chuyển dưới tầng đáy từ Bắc xuống Nam là vô cùng mạnh mẽ mà con người không thể ngờ đến. Gió từ biển mang hơi nước vào đất liền . Dãy Trường Sơn chặn gió gây mưa tập trung sườn Đông dãy Trường Sơn. Vì độ dốc dãy Trường Sơn ra biển Đông rất lớn nên dòng chảy kéo sa bồi ra biển rất mạnh mẽ. Vùng Bắc Trung Bộ có mùa mưa trước khi có gió mùa Đông Bắc nên sa bồi từ chân núi ra biển Đông tập trung quanh các cửa sông. Khi gió mùa Đông Bắc thịnh cũng là lúc dòng biển Bắc Nam cực mạnh đã kéo sa bồi dọc theo hướng Bắc Nam và lấp vào các vị trí thuận tiện. Vì dòng Bắc Nam có xu hướng di chuyển theo hướng Đông Tây nên sa bồi trong quá trình di chuyển hướng Bắc Nam luôn luôn bị đẩy về hướng Tây.
Các dòng chảy ra biển Đông của các con sông Việt Nam luôn luôn bị cản trở của lực Coriolis nên sa bồi thường đọng ngay các cửa sông. Lượng sa bồi trôi ra sông tăng theo lượng bị tàn phá. Hơn nữa việc xây dựng các hồ nước kết hợp với thủy điện đã đem lại lợi ích có ý nghĩa sống còn trong việc chống lũ, cung ứng nước điện cho nông nghiệp và sinh hoạt nhưng đã làm giảm lớn tốc độ dòng chảy ra biển. Vì bậy hiện tượng bồi lấp các cửa sông ngày càng mạnh mẻ hơn trước.
Bố cục các cảng biển miền Trung
Ở đây chúng ta không bàn về nguồn hàng cho Cảng, mà chỉ tính đến yếu tố bố cục Cảng nhằm có đọ sâu ổn định, chống sa bồi, gió, bão.
1/ Cảng phải tránh dòng hải lưu Bắc- Nam đi vào vùng neo đậu hay khu cầu bến. Nhằm giảm chi phí nạo vét hoặc không thể nạo vét được.
2/ Cảng phải tránh được gió mùa Đông Bắc, gió Tây Bắc, gió Bắc Vì gió mùa Đông Bắc khi vào Việt Nam gặp dãy Trường Sơn đã đổi hướng thành gió Tây Bắc hay gió Bắc.
3/ Cảng phải tránh gió hướng Đông để chống bão. Với các Cảng phía Bắc Trung Bộ cần chú ý khả năng bão vào theo hướng Đông Nam.
4/ Vịnh hình thành khu vưc Cảng không có cửa sông lớn. Vì đó là nguồn tập trung sa bồi từ dãy Trường Sơn ra biển.
5/ Luồng ra vào Cảng không nên gần bờ vì phù sa có xu hướng di động từ Đông sang Tây trên toàn bộ dãy bờ biển phía Đông Việt Nam.
Thực tiển các Cảng tốt ở miền Trung đều thỏa mãn các nguyên tắc trên như Vịnh Vân Phong, Vịnh Cam Ranh, Vũng Rô.
Các Cảng khác ở miền Trung Việt Nam đều gặp ít nhất một trong các hạn chế trên.
Hiện tượng bồi lấp của cảng cá Sa Huỳnh và giải pháp lâu dài
Cửa biển Sa Huỳnh bị hạn chế bởi nguyên tắc thứ 5.
Cửa biển Sa Huỳnh tuy nhìn về hướng Nam nhưng luồng vào cửa rất sát bờ chạy theo hướng Nam-Bắc. Lực Coriolis đẩy dòng biển Bắc-Nam trong mùa đông theo hướng Đông Tây nên tuyến bờ biển sát quốc lộ 1A phía Nam cửa biển Sa Huỳnh đã bị lấp dần trong nhiều năm qua. Mạt khác gió địa phương từ biển vào về mùa hạ cũng góp phần lấp luồng từ hướng Nam. Năm 1998, miền Trung bị lũ lớn. Sa bồi đều bị ra các cửa sông. Tết năm 1999, gió mùa Đông Bắc mạnh nên kéo sa bồi từ phía Bắc Sa Huỳnh về hướng Nam. Sa bồi theo dòng chảy đến Sa Huỳnh thì bị đẩy về hướng Tây. Hiện tượng đột phá lấp cửa Sa Huỳnh đúng giữa mùa gió Đông Bắc càng khảng định quan điểm cho rằng dòng Bắc- Nam là dòng chính tải sa bồi để bồi lấp các vùng ven biển miền Trung. Hướng xử lý hiện nay của địa phương là hút sa bồi trên luồng hiện tại và chuẩn bị xin kinh phí đào luồng mới phía Đông, bỏ cửa cũ hiện nay. Song cửa luồng mới cũng rất gần bờ. Do đó cũng không tránh được sự bồi lấp trong tương lai và cũng khó tìm độ sâu cho tàu đánh cá loại lớn.
Còn giải pháp sau đây sẽ ổn định lâu dài cho cửa biển Sa Huỳnh:
1/ Dùng cửa biển và luồng hiện tai. Từ biển vào vịnh chạy tàu theo hướng sau : Nam Bắc- Đông Tây- Nam Bắc.
2/ Làm kè chắn sa bồi.
Kè phía Đông là kè chính, nhằm chống sa bồi từ hướng Bắc xuống.
Kè phía Tây chống bồi lấp từ hướng Nam.
Khi xây kè cần giữ nguyên tắc : Kè phía Đông phải ăn sâu về phía Nam hơn kè phía Tây. Nếu làm ngược lại thì luồng sẽ bị bồi lấp nhanh.
Giải pháp làm kè sử dụng đá granit địa phương, lao động giản đơn, công cụ thông dụng, thời gian khi ngư dân không đi biển.
Giải pháp trên sẽ tạo ra sự ổn định luồng sau khi nạo vét và hoàn toàn có thể biến cảng cá Sa Huỳnh thành một Cảng cá ổn định, khu công nghiệp chế biến hải sản, đóng và sửa chửa tàu cá./.
