Ngân hàng thóc cho thành phố Hồ Chí Minh.                       KS Doãn Mạnh Dũng

 Trên thế giới, việc an ninh lương thực cho một quốc gia thường ảnh hưởng lớn đến sự ổn định chính trị của xã hội. Sự thiếu hụt thực hay tâm lý sợ thiếu hụt lương thực đều ảnh hưởng đến giá lương thực.

Việt Nam là nước xuất khẩu gạo từ cuối thập niên 1980 đến nay. Việc tổ chức lại chuỗi xuất khẩu gạo sẽ tạo nhiều việc cho người Việt Nam và nguồn thu ổn đinh.

Nguyên lý mô hình như sau :

Nền sản xuất lúa gạo Việt Nam chưa tập trung, khả năng cạnh tranh trong xuất khẩu gạo Việt Nam còn yếu. Hiện nay khi có hợp đồng xuất gạo, doanh nghiệp mới tập trung từ nhiều kho, xay sát  từ nhiều nhà máy, chở về Tp Hồ Chí Minh và đưa xuống tàu biển hoặc đóng trong công-ten-nơ và di chuyển theo hệ thống vận chuyển công-ten-nơ đến các cảng trung chuyển .

GIá đơn vị vận chuyển bằng công -ten-nơ thường cao hơn nếu vận chuyển bằng tàu gạo chuyên dụng với số lượng lớn.

Xưa nay, lô gạo xuất khẩu lớn nhất ở Thái lan là 25 ngàn tấn. Nguyên nhân  gạo sau khi bóc võ thì chỉ bảo quản tốt nhất trong khoản 60 ngày. Còn thóc có thể bảo quản trong các si lô khoãng 2 năm. Vì không thể xuất khẩu lô quá lớn, nên ta có thể chọn cảng chuyên dụng cho xuất khẩu gạo là 3 vạn tấn.

Do đặc điểm vận tải thủy là vận tải hàng hóa có hiệu quả nhất cho Đồng Bằng Sông Cữu Long vì điều kiện tự nhiên của Nam Bộ nên cảng xuất khẩu gạo phải đủ yếu tố cầu cảng sông tiếp nhận thóc bằng đường thủy nội địa , có mặt bằng đặt các si-lô chứa thóc, hệ thống xay sát, đóng gói và hệ thống xếp hàng xuống tàu biển.

Lợi nhuận của Ngân hàng thóc từ đâu ?

1/ Giảm chi phí bảo quản sau thu hoạch.

Tổn thất nông sản sau thu hoạch nông nghiệp trong trạng thái đầu thập niên 1980 đến 30 % và giảm dần nhờ công nghệ thu hoạch, chế biến và lưu trữ. Khi công nghệ thu hoạch và lưu trữ  được cơ giới hóa và tự động hóa với xu hướng ngày càng tập trung thì tổn thất sau thu hoạch có xu hướng giảm dần. Sự giảm dần tổn thất sau thu hoạch là nguồn thu của Ngân hàng thóc.

2/ Giảm chi phí cho tàu biển vì xếp hàng nhanh.

Chi phí vận tải biển thường rất lớn. Giá trị của vận tải biển được tính theo ngày tàu sử dụng cho vận tải lô hàng. Khi rút ngắn số ngày mà tàu xếp hàng thì đó là tiền tiết kiệm được. Khi hàng được tập trung, hệ thống xay sát và công nghệ đưa hàng xuống tàu biển tiên tiến thi con người chủ động được số ngày ít nhất mà con tàu cần để xếp hàng xuống tàu biển. Yếu tố này giúp giảm chi phí thuê tàu , đây chính là nguồn hưởng lọi từ Ngân hàng thóc.

3/ Kiểm soát được chất lượng hàng khi giao hàng tập trung xuống tàu biển với một đầu mối.

Với trạng thái nguồn hàng gạo bao  phải tập trung từ nhiều nguồn, con người khó kiểm soát được chất lượng như mẩu chào hàng hoặc bị ảnh hưởng từ trạng thái thời tiết bất thường mưa của Nam Bộ. Vì vậy chính Ngân hàng thóc sẽ khắc phục được nhược điểm này giúp hàng gạo bao đồng chất về chất lượng. Đây là nền tảng để giá gạo bao của Việt Nam có thể đạt giá trị cao hơn.

4/ Nhờ hàng tập trung và luôn luôn sẵn sàng nên giá bán luôn đạt đỉnh cao của thị trường.

Trong thương mại, nhất là thương mại lương thực, doanh nghiệp có đủ sức mạnh tập trung hàng hóa đủ lớn, giao hàng đáp ứng theo thời gian, số lượng và chất lượng thì luôn luôn có thể bán hàng với giá ổn định cao nhất trong thị trường.

Khi người nông dân thấy lợi ích của chính mình gắn liền với Ngân hàng thóc thì họ tin tưởng gửi hay bán lúa vào Ngân hàng thóc thì Ngân hàng thóc sẽ có một nguồn hàng hóa tập trung và lớn trong thị trường.

Muốn vậy, Ngân hàng thóc cần đưa giá sử lý thóc trước khi lưu trữ, giá lưu trữ, giá xay sát, giá đóng gói và chi phí xếp hàng xuống tàu vừa nhanh vừa rẽ nhất.

Giá bán hàng cần công khai và minh bạch với người nông dân.

Khi có cam kết gửi thóc hay bán thóc cho Ngân hàng thóc thì nông dân được tài trợ tiền ứng trước trong việc thuê đất để sản xuất, mua giống, phân, nhân công và dịch vụ nâng cao sản lượng và chất lượng hạt thóc.

Với mô hình Ngân hàng thóc, hệ thống dịch vụ khoa học trong sản xuất lúa gạo có điểm tựa cụ thể để phối hợp giữa nông dân và các nhà khoa học.

Để đạt mục tiêu trên, cần hình thành  tâm điểm xuất khẩu gạo cho Nam Bộ : 1 tại Thành phố Hồ Chí Minh và 1 tại cảng cửa ngõ cho ĐBSCL.  Cả hai vị trí trên đều là nơi tập trung các si lô  bảo quản thóc, hệ thống xay sát và cảng chuyên dùng cho tàu biển 30.000 tấn.

Với mô hình trên, chúng ta có thể tập trung một lượng lương thực cực lớn tại  2 điểm. Khi có hợp đồng xuất, thóc sẽ theo day chuyền sang xay sát, đóng gói và đưa xuống tàu biển. Với lô nhỏ đi bằng công-ten-nơ thì được đưa vào công -ten-nơ để chuyển đến Trung tâm trung chuyển công-ten-nơ.

Trong kinh doanh ở Việt Nam, con người thường có xu hướng cạnh tranh bằng cách chiếm hữu các nguồn tài nguyên. Nhưng càng văn minh, con người thường đưa trí tuệ vào hàng hóa hay dịch vụ để cạnh tranh và tìm lợi nhuận. Ngân hàng thóc tìm lợi nhuận từ sự giảm tổn thất nông sản sau thu hoạch, từ giảm chi phí cho tàu biển, tàu sông, vận tải nội địa, từ khả năng giao lương thực theo thời gian, thời điểm, số lượng cam kết và chất lượng đồng nhất.

Hội KHKT và KT Biển nên hình thành một nhóm các nhà khoa học trẻ gồm các chuyên gia nông nghiệp lúa, bảo quản, xay sát, vận chuyển xà lan, vận chuyển đường biển, thương mại.

Hội KHKT và KT Biển nên đăng ký đề tài trên với Liên hiệp KHKT Tp HCM xin kinh phí để viết đề án chi tiết.

Việt Nam đã có mô hình kinh tế Nhà nước và Kinh tế tư nhân nên thuận cho việc chọn mô hình tối ưu giúp đạt hiệu quả tối ưu cho dự án.

Trước đây nhóm Hồng Sơn, Phan Nhiệm, Nguyễn Trọng  và Doãn Mạnh Dũng nghiên cứu. Nay chúng tôi đã lớn tuổi, mong chuyển giao đến thế hệ trẻ, cử người tiếp tục  nghiên cứu và phát triển trong hoàn cảnh mới của Việt Nam.

Mừng sư phát triển ngày càng văn minh của Việt Nam, chúng tôi hy vọng đề xuất này sẽ hữu ích cho nông dân ĐBSCL, thiết thực tạo việc làm cho người dân thành phố Hồ Chí Minh./.