Nên cải tạo luồng Trần Đề đưa tàu 3 vạn tấn vào cảng Cần Thơ.       KS. Doãn Mạnh Dũng

Luồng Trần Đề thẳng, ổn định. Luồng Định an di chuyển về hướng Nam về mùa Đông.

Khi không biết nguyên nhân hình thành luồng động Định An mà mở kênh Quan Chánh Bố là sự sai lầm lớn.

Kinhtebien online :

Doãn Mạnh Dũng là người tìm ra và công bố nguyên nhân hình thành luồng động tại cửa Định An. Bài báo này chỉ ra nguyên nhân hình thành luồng động Định An và kêu gọi chấm dứt nạo vét luồng Định An hàng năm từ năm 1980. Việc xây dựng kênh Quan Chánh Bố sẽ hình thành luồng động mới tại cửa kênh Quan Chánh Bố.  Nếu bài báo này được công khai đối thoại thì Việt Nam đã tiết kiệm khoảng 1 tỷ USD cho Dự án Kênh Quan Chánh Bố và tổn thất môi trường cho tỉnh Trà Vinh.

Kinhtebien online xin giới thiệu toàn văn bài báo đã đăng trên báo KHPT :

Bài số 24- Báo KHPT số 27/06 (1201) ngày 21/7/2006

Bản in báo KHPT

Cái khó nhất của luồng tàu biển cho Đồng Bằng Sông Cửu Long ( ĐBSCL ) là ở cửa sông. Phù sa ở cửa sông ĐBSCL hình thành từ 2 nguồn chính : nguồn sa bồi ven biển đã có và nguồn sa bồi từ sông đem ra. Động lực chính sắp xếp nguồn sa bồi trên là dòng hải lưu, gió mùa tạo ra sóng và sóng sắp xếp sa bồi. Trong các động lực sắp xếp các nguồn sa bồi ở biển Đông Việt Nam theo tôi thì dòng hải lưu giữ vai trò chủ đạo. Đó là dòng hải lưu lạnh chảy ngầm từ Bắc cực về Xích đạo chịu tác động của lực quán tính Coriolis. Nguyên nhân hình thành dòng hải lưu lạnh này là do sự chênh lệch nhiệt giữa Bắc cực và Xích đạo dưới tác động quay của trái đất từ Tây sang Đông. Dòng hải lưu trên vừa di chuyển từ Bắc xuống Nam, vừa bị đẩy từ Đông sang Tây. Hiện tượng mũi Cà Mau cong về hướng Tây mà mọi người dể nhận biết đã chứng tỏ dòng hải lưu lạnh trên là hoàn toàn tồn tại. Chính dòng hải lưu lạnh này là động lực chính sắp xếp sa bồi.

Sông Mekong đổ ra biển Đông bằng chín cửa biển. Theo thứ tự từ Bắc xuống Nam đó là các cửa Tiểu, Đại, Ba Lai, Hàm Luông, Cổ Chiên, Cung Hầu, Định An, Bassac, Trần Đề. Cửa Ba Lai ở Bến Tre đã được chặn lại làm thủy lợi. Cửa Bassac bị thoái hóa. Như vậy còn bảy cửa chính. Lưu lượng nước đổ ra biển chia khá đều cho sông Tiền và sông Hậu. Lượng nước sông Hậu ra biển bằng hai cửa Định An ở phía Bắc và cửa Trần Đề phía Nam. Lượng nước đổ ra cửa Trần Đề chỉ bằng 20% toàn bộ lượng nước đổ ra biển của sông Tiền, sông Hậu.

Vì sao cửa Định An không thể có luồng ổn định ?

Từ năm 2001 đến năm 2004, chúng ta đã bỏ ra 38,5 tỷ VND để đào luồng Định An nhưng đều thất bại. Luồng chưa đào xong thì phần đầu mới đào xong đã bị lấp. Nguyên nhân đơn giản vì dòng Định An ra biển gặp dòng hải lưu lạnh Bắc Nam đã tạo ra các vòng xoáy. Tâm xoáy là nơi lắng đọng các phù sa. Vì tốc độ cả hai dòng trên luôn luôn  thay đổi nên nên tâm xoáy luôn thay đổi. Mùa lũ ĐBSCL lại trùng với mùa gió Đông Bắc nên sự hình thành các bãi bồi tại cửa Định An là nhanh. Vị trí bồi lấp luôn luôn di động. Hậu quả chúng ta đã tiêu dùng số tiền quá lớn để chỉ được bài học là : Luồng Định An chỉ sử dụng luồng tự nhiên là luồng động và không thể đào được. Hiện một dự án đào kênh uan Chánh Bố đã được trình Chính phủ. Đây là một dự án cần hết sức cân nhắc. Cửa Quan Chánh Bố là vùng đang bị bồi lấp từ cả hai hướng Bắc và Nam. Nếu bạn vào webside : www.google-earth com bạn se có ảnh vệ tinh và dể dàng thấy quy luật bồi lấp vùng bờ biển Trà Vinh. Vị trí của Quan Chánh Bố không chỉ từ hướng Bắc mà cả từ hướng Nam. Như chúng ta đã biết ở trên, lượng nước ra phía Bắc cửa Định An là 50% và tại cửa Định An là 30% tổng lượng nước của sông Tiền và sông Hậu. Vì vậy việc sử dụng vùng đang bị bồi lấp mạnh làm cửa luồng là điều cần hết sức cân nhắc.

Theo kế hoạch, thì cửa kênh Quan Chánh Bố có hai con đê song song, đê phía Bắc dài 2,5 km, con đê phía Nam dài 1,5 km. Như vậy cần 4 km đê. Khi kênh Quan Chánh Bố được đào sâu và mở rộng thì một cửa biển mới xuất hiện và một dòng sông lớn chảy ra biển giữa hai con đê. Lại có hiện tượng như cửa Định An : dòng chảy vươn ra biển và gặp dòng hải lưu lạnh tạo ra dòng xoáy. Tâm xoáy là các cồn cát mới. Hiện tương tại cửa Định An lại lặp lại tại cửa kênh Quan Chánh Bố. Mục tiêu ( Kênh Quan Chánh Bố ) là cho tàu 10.000 tấn đầy tải và tàu 20.000 tấn giảm tải. Mục tiêu không đạt yêu cầu đưa tàu 30.000 tấn cho ĐBSCL, như vậy trong khi xây dựng kênh Quan Chánh Bố vẩn phải tiếp tục tìm kiếm vị trí chuyển tải cho tàu 30.000 tấn. Hơn nữa việc đào kênh Quan Chánh Bố sẽ làm tăng độ mặn vùng ven kênh.

Luồng Định An di chuyển về hướng Nam vào mùa Đông

Vị trí kênh Quan Chánh Bố

Tóm lại, cửa kênh  Quan Chánh Bố là vùng vừa bị bồi lấp nhanh, vừa có hiện tượng xuất hiện các cồn cát vùng trước cửa luồng như tại cửa Định An. Mục tiêu không đạt và lại làm tăng độ mặn môi trường.

Như vậy, giải pháp kênh Quan Chánh Bố với tổng vốn đầu tư 150 -200 triệu USD vừa không đạt mục tiêu vừa chuyển hiện tượng bồi lấp từ cửa Định An sang cửa kênh Quan Chánh Bố.

Khi nghiên cứu cửa Trần Đề, ta thấy sa bồi sắp xếp vùng cửa biển ổn định. Nguyên nhân toàn bộ động lực chính của dòng hải lưu lạnh đã bị dòng nước từ cửa Định An chảy ra triệt tiêu bằng cách tạo ra các dòng xoáy. Vì vậy, phù sa trong dòng nước từ cửa Trần Đề  ra biển lắng đọng trãi đều hai bên dòng chảy.

Từ những nhận xét trên, nên giải pháp đề xuất như sau ;

Xây dựng một đê chắn cát phía Bắc luồng Trần Đề, từ Cù Lao Dung chạy song song với hướng dòng chảy ra biển. Đê sẽ giúp luồng ổn định không bị bồi lấp từ hướng Bắc. Đê càng dài thì cửa luồng càng sâu. Theo bản đồ 1987, đường đẵng sâu cách Cù Lao Dung 25,5 km , có độ sâu -10m. Có nghĩa là muốn có cốt luồng -10m thì phải có con đê dài 25,5 km. Với tàu 30.000 tấn vào Cần Thơ, chúng ta cần cốt luồng -8,5m tương đương luồng vào cảng Sài Gòn. Với thủy triều 3,0 -3,5 m thì tàu 30.000 tấn ra vào thuận lợi. Như vậy con đê sẽ dài khoảng 20 km. Phù sa hình thành phía Bắc đê sẽ trược theo đê ra vùng sâu. Lượng phù sa theo dòng Trần Đề ra biển một phần lắng đọng tại luồng và một phần bị đẩy về phía Nam theo gió Đông Bắc. Giải pháp này không làm nhiểm mặn vùng Sóc Trăng. Với mô hình đê chắn sa bồi trên, chúng ta cách ly 80% nước sông Tiền  và sông Hậu ở phía Bắc và chỉ sử lý 20 % lượng nước còn lại. Như vậy khả năng duy tu nạo vét hàng năm là rất thấp. Luồng lại nằm trên đầu gió chính và dòng hải lưu nên luồng Trần Đề chắc chắn hoàn toàn ổn định và có hiệu quả./.