Cuộc đời sẽ còn đẹp hơn cả ước mơ xưa.                           Đổ Hồng Chỉnh

Bà Đổ Hồng Chỉnh – Phu nhân Luật sư Phan Anh.

KInhtebien online :

Cô giáo Đổ Hồng Chỉnh sinh năm 1933 và  mất ngày 28/9/2022.

Cô giáo Đổ Hồng Chỉnh đã để lại  tư duy của kẻ sĩ- trong thời đại mới của Bắc Hà : vừa  dạy người, vừa tự mình đi tìm và tự giải những bài toán để con người tìm được hạnh phúc thật trong cuộc đời.

Tôi vốn là học sinh  trường Bàn Cờ – Sài Gòn, ra Bắc tháng 12/1957. Cô giáo Đổ Hồng Chỉnh  là Cô giáo  Chủ nhiệm đầu tiên của tôi ở đất Bắc, từ lớp 4 A  (khóa  1958-1959) trường Tiểu học Nguyễn Du. Hoàn Kiếm, Hà Nội. Trong những dòng “ ký thác” của Cô tặng tôi có viết :

“Thực tế nước mình, tỉnh mình, xã mình là cái gì thì mình phải góp sức giải quyết  được những vấn đề đặt ra của đất nước, của địa phương, của thế giới.”

Có lẽ mang truyền thống khai hoang của thế hệ ông, cha ở vùng đất phương Nam, nên tôi hiểu nhu cầu  cuộc sống thiết thực của con người. Nhờ vậy ,tôi đã theo tấm gương của cô, tìm được những nguyên nhân gây ra nghèo đói, giải được những bài toán quan trọng mà đất nước và thế giới cần. Đó là Cảng Vân Phong, cảng Trần Đề , Điện hải lưu, Thuyết Ba Tài Nguyên …

Không ít người hỏi tôi : Học ở đâu và tại sao lại có những ý tưởng đó  ?

Xin thưa :

• KS. Doãn Mạnh Dũng học từ “Cô giáo Đổ Hồng Chỉnh – một kẻ sĩ – trong thời đại mới của Bắc Hà “  

KInhtebien online trân trọng giới thiệu lời “ ủy thác” của  Cô giáo Đổ Hồng Chỉnh tặng KS. Doãn Mạnh Dũng như sau :

Cha tôi là một thầy giáo. Khi nhìn Mẹ chấm bài giúp Cha, tôi lại mơ Mẹ mình là một cô giáo. Tôi theo gia đình lên rừng Việt Bắc tham gia kháng chiến và trúng tuyển vào Sư phạm Trung ương. Sung sướng biết bao. Khi vào nghề 1953, trong chỉnh huấn cán bộ, vấn đề yêu ghét được đặt ra và tôi chân thành đón những giọt mật của cuộc cách mạng dân tộc, dân chủ nhân dân. Trong cái thế say sưa cách mạng đó, cuộc đời như được chấp cánh và tôi được mạnh bước trong lao động có lý tưởng.

Đến thập kỹ 60, được đọc lời kêu gọi trí thức của Bác Hồ ở Đại học Nhân dân năm 1956, “… Chế độ thực dân và phong kiến đã có ý tách rời trí thức ra ngoài khối Công Nông. Chúng đã tạo ra ý thức “ Vạn ban giai hạ phẩm, duy hữu độc thư cao”, chúng lợi dụng trí thức  trong bộ máy chính trị của chúng. Chúng chia rẽ lao động trí óc và lao động chân tay. Đó  cũng là một chính sách “chia để trị”. Ngày nay, chúng ta phải xóa bỏ dần sự rạch rời đó. Cần làm cho người lao động ( lao động trí óc, lao động chân tay) đoàn kết chặc chẽ với nhau xây dựng một xã hội mới và tốt đẹp. Trên con đường tiến lên đoàn kết, tôi thiết mong trí thức ta  nên tự động đi bước trước tìm đến Công Nông. Và tôi chắc rằng : Công Nông sẽ nhiệt liệt hoan nghênh trí thức” .

Dạy cấp II Phổ thông, tôi đã sử dụng phong trào lao động sản xuất ở Phổ thông để gắn kết lao động trí óc với lao động chân tay. Nghĩa là trong quá trình giáo dục, tôi đã phấn đấu làm cho học sinh không chỉ yêu thích môn Sinh vật mà còn làm cho học sinh biết quan tâm vận dụng sinh vật học phục vụ nông nghiệp.

Cuối thập kỹ 60, tôi được về Bộ Giáo dục để phụ trách phong trào bồi dưỡng giáo viên dạy môn Sinh vật học ở cấp II Phổ thông. Tầm công tác được  mở ra. Vì Thủ trưởng cơ quan là anh Phạm Quang Hiểu kêu gọi cán bộ phải nổ lực phục vụ cải cách giáo dục, góp sức làm cho cải cách giáo dục tiến tới thành công. Anh nói, “ Cải cách giáo dục mà Bộ sẽ triển khai phải là một cuộc cách mạng sâu sắc trong sự nghiệp giáo dục của nước ta. Vì đây là một cuộc đấu tranh rộng lớn trên lỉnh vực tư tưởng và văn hóa, nhằm tạo nên sự chuyển biến mạnh mẽ về nhân thức tư tưởng giáo dục xã hội chủ nghĩa, để hình thành được con người mới. Và cũng là nhằm để đấu tranh với chủ nghĩa kinh nghiệm , với sự giáo điều về nội dung, về phương pháp và tổ chức quản lý giáo dục.”

Cách đặt vấn đề Cải cách giáo dục như vậy đã gợi cho tôi nhiều nội dung để bàn luận. Tôi và nhà tôi ( Anh Phan) thật sự tâm đắc với nhau . Vì chúng tôi cùng chung một quan điểm xuất phát : Con người- Kinh tê- Xã hội, và cùng chung một cái đích để tiến tới : Kinh tế- Xã hội- Con người.

Sang thập kỹ 70, trong sự giúp đỡ của Anh Phan ( Nhà tôi),tôi đã kết hợp được việc vận động kinh tế xuất khẩu vào việc đưa lao động sản xuất vào một số trường Cao đẵng Sư phạm làm công tác đào tạo bồi dưỡng giáo viên sinh vật ở một số địa phương. Đưa được phong trào lao động sản xuất trường học  vào phạm trù giáo dục đào tạo người lao động mới.

Trong quá trình chọn lựa các vấn đề tiến bộ kỹ thuật có thể đưa vào chương trình sinh vật, để có nội dung mà giải thích các vấn đề kinh tế quan trọng nhất của đất nước là nông nghiệp và nông nghiệp xuất khẩu , tôi đã chọn được “ Ván đề tiên bộ kỹ thuật Cây Bộ Đậu”. Đông thời, cũng lấy “ đề án phát triển sản xuất đậu cô-ve, hạt màu đen xuất khẩu. – vụ đông ( 1981-1985) “ làm điều kiện góp sức vận động ba  nhiệm vụ năm học của Bộ Giáo dục. Đó là tăng cường giáo dục đạo đức cách mạng, lao động sản xuất và cải tiến phương pháp dạy học. Nội dung giáo dục đạo đức cách mạng là Cần kiệm, Liêm chính, Chí công, Vô tư.

Nội dung lao động sản xuất là chung sức với địa phương tạo ra một nguồn hàng nông sản xuất khẩu có giá trị kinh tế.

Nội dung cải tiến phương pháp dạy học, ở Sư phạm – đó là thực hiện chỉ thị 309 -TTg “ kết hợp giản dạy với lao động sản xuất theo Ngành nghề, với thực nghiệm và nghiên cứu khoa học” ; ở Phổ thông, đó là “dạy học kết hợp với lao động sản xuất, hoạt động xã hội và sinh hoạt tập thể”.

Thjwc hiện được nhiệm vụ cách mạng này, thì thầy trò Sư phạm- Phổ thông sẽ đưa được nhau đi vào bình diện của khái niệm khoa học mới. Nhà trường là đào tạo khoa học. Khoa học, đây là có tính quy luật, nghĩ là nó phổ thông, phổ biến, chứ không kinh nghiệm chủ nghĩa. Đề phòng kinh nghiệm chủ nghĩa, Đảng  đã có nguyên lý “ học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, nhà trường gắn với xã hội “ . Như vây, khoa học trong Nhà trường nay  phải là học hành sáng tạo. Tất nhiên còn phải thấy thời đại cách mạng thời nay, khoa học kỹ thuật đương có bước phát triển lớn, và Nhà trường là phái làm cho học sinh thấy được điều đó. Do đó khoa học đây còn là sát với thực tế. Nghĩa là, nó phải xuất phát từ thực tế  và giải quyết được thức tế. Thực tế nước mình, tỉnh mình, xã mình là cái gì thì mình phải góp sức giải quyết  được những vấn đề đặt ra của đất nước, của địa phương, của thế giới.

Vận động được nhiệm vụ khoa học và cách mạng này lại qua một chương trình thực nghiệm và nghiên cứu, thì những người thầy giáo chúng tôi là có thể chung sức làm rõ thêm chum quan hệ  trong quá trình xây dựng Nhà trường mới, vì nhà trường mới mà cải cách giáo dục se xây dựng phải là Nhà trường phổ thông, lao động và kỹ thuật tổng hợp . Có được nhà trường này thì ta mới đưa được giáo dục phổ thông đi vào bình diện của khái niệm giáo dục toàn diện mới. Thực vậy khi mọi việc gắn với nhau, thì giáo dục phổ thông được cũng cố, giáo dục lao động được giải quyết và giáo dục kỹ thuật tổng hợp cũng được bật lên. Và cũng từ đó, giáo dục hướng nghiệp như Sinh vật học nông nghiệp ở cấp trung học phổ thông cơ sở được giải quyết, vấn đề dạy nghề cũng được giải quyết.

Sang thập kỹ 80 ( 1980-1992) việc triển khai cải cách giáo dục học – hành bổng nhiên chuyển hướng, vì nay nó chỉ là công việc, viết lại sách giáo khoa, thay đổi chữ viết…

Tôi phải nghĩa hưu , nhưng tấm lòng với Sư phạm vẩn quyến luyến với công việc đang làm. Có người bạn nhận xét thái độ luyến tiếc này của tôi bằng mấy câu “ Kiều lẩy” :

“Đường đời có bước gian nan,

Theo nghề dạy trẻ khó khăn đã đành,

Lại mang lấy một chữ tình,

Khư khư , mình buộc lấy mình vào trong”

Và tôi cũng nối tiếp:

Gieo trồng trãi mấy thu-đông,

Quản chi mưa nắng, hằng mong được mùa.

Nay bước sang Thế kỹ XXI, tôi được viết mấy dòng ký thác này  để gửi lại thế hệ sau. Kèm theo những dòng hội ức này, còn là những trang Nhật ký- ký sự các công việc đã làm và bộc bạch tâm tư. Và tôi mong sao những hoạt động thấm đậm tính tư tưởng của nữa cuối thế kỹ XX này, cũng thể hiện được hơi thở của những con người cụ thể trong cuộc cách mạng hào hùng. Vì khí thế của một dân tộc quật khởi, đã khiến cho từng thành viên của nó dể chấp nhận cuộc sống lớn lao, để từng con người vươn lới nắm được hạnh phúc mới.

Hướng tiếp tới chân trời mới, nhớ Mẹ xưa, tôi lại thầm nghĩ :

“Mẹ ơi, cuộc đời sẽ còn đẹp hơn cả ước mơ xưa”

Đổ Hồng Chỉnh

Ngày 18.9.2001 ./,