Đưa tàu biển vào Cần thơ bằng cửa Trần Đề ổn định và an toàn hơn cửa Định An. KS. Doãn Mạnh Dũng

Luồng Định An di chuyển về hướng Nam khi có gió mùa Đông Bắc.

Bài số 10- Báo KHPT số 782 ngày 10/7/1998

Kinhtebien online : KS. Doãn Mạnh Dũng là người đầu tiên tìm ra nguyên nhân hình thành luồng động Định An và chỉ rõ luồng Định An di chuyển về hướng Nam khi có gió mùa Đông Bắc. Rất tiếc giới quản lý nhà nước và khoa học Việt Nam không quan tâm đến lý thuyết này nên lãng phí nhiều tiền của tiếp tục nạo vét luồng Định An và tệ hơn họ đã đưa ra Dự án kênh Quan Chánh Bố làm lãng phí hàng tỷ USD và tàn phá môi trường tỉnh Trà Vinh.  Lý thuyết này là nền tảng đưa ra dự án Cảng cửa ngõ Trần Đề khi Nhà nước phát hành bản đồ biển tại cửa Trần Đề.

Nhà nước chủ trương Cần Thơ sẽ là trung tâm xuất khẩu gạo cho Đồng Bằng Sông Cửu Long ( ĐBSCL) . Vậy Cần Thơ sẽ giữ vai trò đến mức độ nào ? và đâu là khâu khó khăn nhất ?

Vì người mua luôn tính tổng chi phí, khi về đến nhà phải thấp nhất. Vì vậy chi phí vận tải đường biển cần giảm tối thiểu bằng cách sử dụng triệt để trọng tải của con tàu. Hay nói cách khác, vai trò trung tâm xuất gạo của Cần Thơ sẽ tăng theo độ sâu và độ ổn định của cửa luồng tàu biển vào Cần Thơ. Chính vì vậy việc tìm luồng sâu, ổn định, ít rủi ro với chi phí nạo vét thấp nhất là bài toán cần có lời giải sớm trước khi khai triển các chương trình xây dựng cảng chuyên dụng xuất khẩu gạo Cần Thơ.

Thực tế luồng Cần Thơ trong 3 năm qua.

-Ngày 24/6/1996, Cục Hàng hải Việt Nam  cho phép tàu vào Cần Thơ với mớn nước 7,00m ( Độ sâu cốt luồng và thủy triều).

-Cuối tháng 5/1997 Cục Hàng hải hoàn tất việc nạo vét luồng Định An và ngày 3/6/1997 thông báo cho phép tàu vào Cần Thơ với độ sâu 8m.

Thực tế sau khi có thông báo trên, luồng bị bồi lấp nhanh.

• Theo thông báo của Hoa tiêu hàng hải Sông Hậu trong nữa đầu của tháng 3/1998 chỉ có ngày 14 và 15/3/1998 là chấp nhận tàu mớn 6,8m. Các ngày khác mớn nước sẽ thấp hơn, thấp nhất ngày 5/3/1998 chỉ chấp nhận tàu với mớn nước 6,0m.
• Theo kế hoạch tháng 4/1998 sẽ nạo vét luồng Định An theo phương án hướng theo dòng nước từ sông Hậu ra xa hơn, sau đó đổi hướng về phía Tây, chạy giữa Bãi cạn phía Nam và Bãi cạn Định An.

Đặc điểm luồng sông Hậu

Cần Thơ nằm bên hữu ngạn Sông Hậu. Sông Hậu ra biển theo hướng từ Tây Bắc xuống Đông Nam, khi thoát ra biển đã bồi nên Cù Lao Dung và chia ra 2 cửa : Định An phía Bắc và Trần Đề phía Nam. Luồng Định An rộng 2,3 km, luồng Trần Đề rộng 1,5 km. Như vậy dòng Định An là dòng chính, dòng Trần Đề là dòng phụ.

Nguyên lý bỏ dòng chính, dùng dòng phụ đưa tàu biển vào cảng sông

Dòng sông chính hình thành sớm nên cửa dòng chính rộng và nhiều trầm tích. Sự di chuyển sa bồi của dòng chính phức tạp khó kiểm soát vì phụ thuộc vào các dòng chảy từ sông ra biển, thủy triều,gió, hải lưu, sóng. Với con tàu, cửa luồng vào cảng mang nhiều rủi ro nhất.  Vì sau mắc cạn tại cửa luồng, lúc triễu xuống, sóng, nước rút kéo theo cát dưới thân tàu sẽ gây biến dạng thân tàu và thậm chí gảy đôi tàu và bịt luôn luồng tàu.

Dòng chính rộng, tốc độ dòng chảy chậm nên hiện tượng bồi lắng thường ngay cửa sông hoặc trong luồng.

Dòng sông phụ thường hình thành sau dòng chính nên trầm tích cửa sông ít, bề rộng dòng chảy hẹp nên tốc độ dòng chảy cao gây xói tạo độ sâu luồng. Vì vậy dòng phụ thường sâu hơn và ổn định hơn dòng chính.

Sự bồi lấp phía Bắc cửa Định An và phía Nam cửa Trần Đề.

Bờ biển Việt Nam có dòng hải lưu lạnh Bắc – Nam rất mạnh vào tháng 1,2,3,9,10,11,12. Còn dòng ven Nam-Bắc thì yếu. Chính sự chênh lệch lớn động năng của hai dòng ven này đã tạo ra mũi Cà Mau bị bồi lấp và cong về hướng Tây.

Dòng chảy nhiều phù sa trong sông ra gặp dòng biển. Hai dòng trên sẽ tạo nên dòng xoáy và các điểm dừng lại sẽ bị bồi lắng. Vùng nước bị bồi lắng là vùng tiếp giáp 2 dòng chảy. Số luownhj phù sa bồi lắng tăng theo mật độ và lượng nước trong sông ra. Hình dạng bồi lắng tùy thuộc động năng của dòng ven. Vì động năng dòng Bắc – Nam lớn nên khi gặp dòng nước nhiều phù sa từ Định An ra , đã tạo ra các cồn cát phía Bắc cửa Định An. Còn dòng ven Nam- Bắc nên các cồn cát phía Nam cửa Trần Đề nhỏ hơn nhiều so với các cồn cát Bắc cửa Định An.

Luồng Định An

Luồng Định An phải cắt qua vùng nước xoáy mạnh giữa 2 dòng chính : dòng Định An và dòng Bắc Nam. Vùng trên là những bãi cạn lớn nhỏ, các bãi cạn nhỏ sẽ di động và đó là nguồn cung ứng sa bồi đẩy vào luồng sau khi nạo vét. Yếu tố không ổn định đã tăng rủi ro của luồng Định An. Hơn nữa khi hàng hải qua luồng Định An phải chuyển hướng với góc lớn giữa các bãi cạn. Đây là yếu tố hiểm nguy cần hạn chế và tránh được là tốt nhất.

Luồng Trần Đề

Nhờ phía Bắc luồng Trần Đề có dòng Định An tác động mạnh vào dòng ven Bắc-Nam nên cửa Trần Đề chịu tác động của hải lưu Bắc-Nam rất ít so với cửa Định An. Phía Bác cửa Trần Đề ít bãi cạn hơn phía Bắc cửa Định An. Vì vậy luồng Trần Đề có sự bồi lấp từ hướng Bắc là rất chậm hơn luồng Định An. Phía Nam luồng Trần Đề có vài bãi cạn nhỏ. Vì dòng ven Nam- Bắc yếu nên sự bồi lấp từ hướng Nam là chậm. Không có bãi cạn trên luồng nên luồng Trần Đề đổi hướng góc nhỏ.

Vì các ngồn bồi lấp từ 2 hướng Nam và Bắc đều chậm nên khi thu hẹp luồng  có thể đẩy sa bồi ra xa cửa hơn so với dòng Định An.

Nhược điểm của luồng Trần Đề :

Khối lượng nạo vét lần đầu có thể lớn hơn luồng Định An, luồng dài hơn. Nhưng mục tiêu cao nhất của luồng là tính ổn định và ít rủi ro. Điểm cạn trong luồng Trần Đề tại đầu Cù Lao Dung cần xem xét thêm nhưng không là trở ngại lớn.

Việc  nghiên cứu luồng Trần Đề, chúng ta đã trở lại nguyên lý “ bỏ dòng chính, lấy dòng phụ” trong việc tìm luồng cho tàu biển vào Cảng sông.

Luồng Trần Đề có những yếu tố ổn định hơn luồng Định An. Vì vậy chúng ta hoàn toàn có thể hy vọng sử dụng luồng Trần Đề thay luồng Định An./.