Vài góp ý về boxit tại Tây nguyên. KS. Doãn Mạnh Dũng ( Hội KHKT Kinh tế biển Tp. HCM)
Bài số 40, báo KHPT số 43/10(1418) ngày 05/11/ 2010
Bản in báo KHPT
Nếu luyện bôxít tại Tây Nguyên thì bùn đõ chứa nhiều xút sẽ phá hủy môi trường . Dù có làm khô hay thải ướt vào một thung lũng nào đó, khi gặp mưa sẽ đe dọa sự sống của hạ lưu. Chúng tôi nghĩ nên vận chuyển bôxít khai thác được đến một nơi khác để luyện nhôm.
Đưa bôxít về Đồng Nai hay Vũng tàu: tuyến đường từ Đắk Nông về Đồng Nai hay Vũng Tàu thì thuận cho việc xây dựng đường sắt. Nhưng nếu luyện bôxít ở đây thì chất thải buộc bị đẩy ra vịnh Gành Rái thì toàn bộ vịnh Gành Rái, Cái Mép, sông Sài Gòn bị đe dọa.
Đưa bôxít xuống Ninh Thuận: tuyến đường từ Đắk Nông về Ninh Thuận qua đèo Ngoạn Mục không thuận cho việc xây dựng đường sắt vì độ dốc quá cao từ Lâm Đồng xuống Ninh Thuận. Bờ biển Ninh Thuận không có cảng tự nhiên. Cảng biển sẽ là cảng nhân tạo. Chi phí sẽ rất cao. Nếu đưa về Cam Ranh sẽ gây ô nhiễm vịnh Cam Ranh.
Đưa bôxít xuống Ninh Thuận: tuyến đường sắt từ Đăk Nông về Bình Thuận phải xuống Bình Dương rồi theo đường sắt Bắc Nam ra Bình Thuận. Bờ biển Bình Thuận không có cảng tự nhiên. Cảng biển sẽ là cảng nhân tạo. Chi phí sẽ rất cao.
Đưa bôxít xuống vịnh Vân Phong – Khánh Hòa theo đường 26, thì không thuận xây dựng đường sắt và gây ô nhiễm vịnh Vân Phong.
Sau khi nghiên cứu tổng quan toàn bộ, chúng tôi cho rằng : không thể luyện bôxít tại Tây Nguyên. Nếu buộc phải sử dụng tiềm năng bôxít Tây Nguyên thì giải pháp sau đây sẽ là giải pháp tối ưu: mở đường sắt từ Đăk Nông qua Ban Mê Thuột đến Cheo Reo- Phú Bổn thì theo sông Ba chạy về Bắc Vũng Rô. Như vậy từ mỏ bôxít Đăk Nông di chuyển quạng bằng xe tải hay xe goòng về khu vực tập kết tại ga xe lữa phía Bắc Đăk Nông. Quặng bôxít nằm dưới lớp đất mặt 6-8m, sau khi lấy quặng thì hoàn thổ trồng rừng. Đường sắt trên có cao độ cao nhất tại Ban Mê Thuột 530m, dài 156km. Khu vực phía Bắc Đèo Cả ít dân cư, cuối gió, cuối dòng chảy lại là tâm của Biển Đông nên thuận cho việc xử lý chất độc hại trong thời gian dài. Tại đây lại có cảng nước sâu Vũng Rô với độ sâu tự nhiên giới hạn đến -19m.
Giải pháp tại Vũng Rô chỉ có hiệu quả khi Việt Nam đủ điện để điện phân lấy nhôm. Nếu chỉ xuất ôxít nhôm thì không xứng với việc hoàn thổ môi trường tại Tây Nguyên và làm đường sắt từ Đăk Nông về Vũng Rô. Khu vực chứa bùn đõ nằm sát chân núi Bắc Vũng Rô. Khu vực này có thể đào sâu, ngăn ô chứa bùn đõ. Chúng tôi tin rằng vị trí này là vị trí thuận nhất trong dãy bờ biển ở miền Trung Việt Nam. Các chất bùn đõ theo thời gian sẽ được trung hòa bàng nước biển. Nếu có rò rỉ ra môi trường ngoài ý muốn, thì rò rỉ ra đúng tâm Biển Đông nên tác hại sẽ được hạn chế tối đa.
Trong hoàn cảnh tình thế hiện nay, nhiều ý kiến yêu cầu dừng luyện bôxít tại Tây Nguyên thì chúng ta có thể tính đến khả năng chuyển nhà máy Tân Rai về Bắc Vũng Rô. Cách giải quyết này cứu vãn số tiền mua nhà máy luyện nhôm Tân Rai. Việc xây dựng đường sát từ Đăk Nông về Vũng Rô có đa mục tiêu, không chỉ vận chuyển quặng thô bôxít mà còn vận chuyển các hàng hóa khác và hành khách về vịnh Vân Phong, nối với Quốc lộ 1A. Mô hình vận tải này dựa vào nguyên tắc tăng tuyến đường Tây – Đông trên dãy miền Trung hơn là tăng mật độ vận chuyển trên tuyến đường Hồ Chí Minh.
Việc nghiên cứu của chúng tôi là độc lập, khách quan và khoa học bằng nguồn tài chính cá nhân , không phụ thuộc vào bất cứ áp lực nào. Vì vậy Quốc hội nên đưa giải pháp này ra nghiên cứu./.
