Chủ động phòng ngừa lũ lụt cho Thừa Thiên-Huế. KS. Doãn Mạnh Dũng
Biến đổi biên độ thủy triều cường khu vực bờ biển Thừa Thiên -Huế
Bài số 15- Báo KHPT số 49 ( 865) ngày 10/2/1999
Kinhtebien online : Vùng bờ biển Thừa Thiên -Huế là vùng có thủy triều đặc biệt hiếm có trên thế giới. Biên độ thủy triều từ phía Bắc cửa Thuận An giảm dần đến 0 và tăng dần về phía Nam cửa Tư Hiền. Vì vậy dòng chảy dọc theo bờ biển có hướng Nam Bắc từ Hòa Duân lên cửa Thuận An và từ Hòa Duân xuống cửa Tư Hiền.
Điểm thủy triều “0” tại khu vực – dự đoán tại vị trí Nam đập Hòa Duân – là vị trí địa lý đặt biệt duy nhất ở Việt Nam và chưa thấy có trên thế giới. Việt Nam nên xác định và xây dựng cột mốc tại đây làm điểm du lịch “tìm hiểu khoa học địa lý tự nhiên”.
Vì lý do đặc biệt trên nên sông Ô Lâu và sông Bồ sau khi rời dãy Trường Sơn thì sông Ô Lâu đi về hướng Bắc, sông Bồ quay về hướng Nam. Các lý do trên tích hợp tạo ra sự bất ổn định các cửa biển ở Phá Tam Giang, gây độ PH mất ổn định .. là nguyên nhân gây khó khăn cho thực vật và thủy hải sản sử dụng nước Pha Tam Giang.
Kinhtebien online : trân trọng giới thiệu bài viết như sau :
Trong cơn lũ đầu tháng 11/1999 vừa qua tại miền Trung, tỉnh bị nặng nhất là Thừa Thiên- Huế, Khi thiên tai xảy ra, Đảng và Chính phủ đã tập trung cao nhất mọi nguồn vật chất để ứng phó và giảm tối thiểu các tổn thất về người và của cải cho nhân dân. Song, liệu chúng ta có thể chuyển từ trạng thái ứng phó sang trạng thái chủ động phòng ngừa không ?
Bản in trên báo
Sự hình thành đầm phá, trầm miền Trung Việt Nam
Dãy Trường Sơn chặn gió gây mưa tập trung sườn phía Đông. Vì độ dốc lớn, dòng chảy kéo theo nhiều sa bồi ra biển. Dòng hải lưu lạnh men theo bờ biển lục địa Trung Quốc, bờ Đông đảo Hải Nam và chạy dọc theo bờ biển miền Trung Việt Nam. Vùng vĩ tuyến miền Trung Việt Nam là vùng chịu tác động mạnh của lực Coriolis. Dòng biển lạnh chịu tác động của lực Coriolis đã tải sa bồi từ dãy Trường Sơn ra tạo thành các bức tường cát chạy song song với bờ biển. Khi bức tường cát còn dưới mặt nước thì chúng ngăn dòng chảy từ lục địa ra biển. Khi chúng cao hơn mặt nước thì chia cắt biển thành các trầm, đầm, phá chạy song song với nhau. Cát nằm trên các bức tường cát sẽ theo gió lấn đồng ruộng và làng mạc.
Quy luật chiều dòng chảy trên kênh dọc theo bờ biển
Khi nghiên cứu các dòng chảy dọc theo bờ biển, tác giả đã nhận thấy một quy luật thú vị như sau :
“ Dòng chảy trong kênh dọc theo bờ biển có hướng chủ đạo từ vùng có mực nước thủy triều trung bình thấp về vùng mực nước thủy triều trung bình cao hơn”.
Từ quy luật trên, chúng ta có thể giải thích các hiện tượng lũ và lụt của Huế.
Nguyên nhân lũ, lụt tại Huế
Sông Hương chảy từ chân dãy Trường Sơn ra biển Đông. Các bức tường cát hình thành do tác động của lực Coriolis bọc bên ngoài cửa sông Hương. Biên độ thủy triều cường giảm dần từ cửa Việt 0,5m đến Thuận An và tăng dần từ cửa Thuận An đến Đà Nẳng (1,0m ). Theo quy luật dòng chảy trên kênh dọc theo bờ biển ở trên, chúng ta có thể khẵng định rằng dòng nước sông Hương rất khó thoát ra biển bằng cửa Thuận An, mà cửa thoát chính là cửa Tư Hiền. Song cửa Tư Hiền nằm giữa 2 cụm đá nên dòng chảy không thể mở rộng hay đào sâu. Cửa Thuận An là cửa biển dạng bãi ngang, có nguồn gốc từ sự đột phá khi Huế bị ngập sâu. Tại cửa biển Thuận An, phía Bắc có biên độ thủy triều cao hơn phía Nam nên dòng chảy qua cửa Thuận An có xu hướng chuyển dịch dần về phía Bắc.Chính vì vậy cửa Thuận An bị bồi lấp mạnh mẻ phía Nam và có xu hướng ngày càng xa dần cửa sông Hương để tiến về hướng Bắc. Bức tường cát ngầm đã nâng cao đáy biển cửa Tư Hiền và cửa Thuận An. Hơn nửa, cửa Thuận An lại dịch dần về hướng Bắc nên khả năng thoát nước của sông Hương ra biển ngày một khó khăn. Khi có đột biến về thời tiết, như ngày 2/11/1999, lượng mưa trong 24 giờ đo được 1.384mm tại bến Kim Long- Huế thì sẽ xuất hiện áp lực mở rộng cửa Thuận An và mở các cửa biển mới từ cửa Thuận An đến cửa Tư Hiên. Chính hiện tượng đốt phá mở cửa biển là hiện tượng gây tổn thất lớn tính mạng cho con người trong lũ 11/1999.
Như vậy, hiện tượng lụt lớn tại Huế là có chu kỳ.
Chu kỳ lũ và lụt tại Huế
- Lượng mưa tập trung gây ngập sâu Huế. Lũ phá cửa biển, giảm ngập cho Huế, dộ mặn trong phá Tam Giang tăng đột ngột.
- Lượng mưa tập trung, Huế ít ngập vì cửa biển còn rộng và sâu, độ mặn giảm chậm.
- Các cửa biển bị lấp và cửa mới mở gần cửa sông Hương- sẽ dịch dần về hướng Bắc. Nước trong đầm giảm độ mặn, Khả năng thoát nước cửa sông Hương ra biển khó khăn dần.
- Xuất hiện mưa to là Huế bị ngập thường xuyên. Nước trong đầm giảm độ mặ, có xu hướng ngọt hóa.
- Lượng mưa tập trung, gây ngập sâu Huế. Lũ phá cửa biển giảm ngập cho Huế.
Phòng ngừa Huế bị ngập sâu
Để phòng ngừa lũ cho Huế, chúng ta không chỉ lo chuyện trồng rừng, là hồ chứa nước ở thượng lưu sông Hương để làm chậm lũ mà phải lo chuyện làm thoát nhanh lũ ở hạ lưu. Ở miền Trung Việt Nam chiến lược làm thoát nhanh lũ mang ý nghĩa quyết định, đặt biệt với những vùng không có khả năng làm hồ chứa nước lớn và cửa biển luôn luôn bị bồi lấp như vùng Thừa Thiên -Huế. Chúng ta có thể chống ngập sâu Huế và hiện tượng tự mở cửa Biển bằng phương pháp chủ động theo mô hình sau :
- Chọn 2 hay 3 điểm bên phía Thuận An đối diện cửa sông Hương đào các kênh chảy thẵng ra biển.
- Đầu kênh tiếp giáp với biển bịt lại bằng đất.
- Mùa lũ đặt min vào đầu kênh phía biển.
- Khi Huế bị ngập, chọn lúc thủy triều thấp nhất trong ngày thì cho nổ mìn.Nước sẽ rút nhanh.
- Sau mùa lũ thì bit lại đầu kênh phía biển và nạo vét lòng kênh.
Ưu điểm của giải pháp trên :
- Hoàn toàn chủ động hạ mực nước trong đầm để bảo vệ Huế.
- Bảo đảm ổn định các vùng dân cư khu vực thị xã Thuận An và lân cận khi có lũ lớn.
- Hạn chế tối đa sự thay đổi độ mặn trong đầm, nhằm duy trì các tập quán trong nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản.
- Việc thực hiện các công trình đào và nạo vét kênh bằng cơ giới.
- Nguồn tài chính có thể được viện trợ từ nguồn kinh phí bảo vệ di sản văn hóa Huế.
Nhược điểm :
- Phải có chi phí duy trì một đơn vị công ích thường xuyên.
Tác giả mong ý tưởng trên đây sẽ trở thành hiện thực và Huế sẽ mãi mãi bình yên./.
