Đề xuất Phương án Tổng thê chống lũ và chống hạn cho Đồng bằng Sông Cữu Long. KS. Doãn Mạnh Dũng
Bài số 6- Báo Khoa học Phổ thông số 747 – ngày 22/8/1997
Hai luồng lũ lớn nhất vào Việt Nam theo hướng sông Mekong : sông Tiền , sông Hậu và hướng tả ngạn sông Tiền. Tân Châu, Châu Đốc và Hồng Ngự nối liền bằng đường thủy.
Tân Châu cách Châu Đốc 16km, và cách Hồng Ngự 12 Km. Nhưng mực nước tại Châu Đốc luôn luôn thấp hơn Tân Châu 40-60 cm. Còn mực nước tại Hồng Ngự thấp hơn Tân Châu không đáng kể từ 4 đến 10 cm. Chính động năng dòng chảy đã nâng cao mực nước tại Hồng Ngự.Từ Tân Châu đến Hồng Ngự, dòng sông Tiền chảy theo chữ Z, ép nước vào Đồng THáp Mười (ĐTM) và đồng thời ngăn không cho dòng nước vượt biên giới bên tả ngạn ra sông Tiền trên cung đoạn từ Hồng Ngự đến Vàm Nao. Hướng dòng không hợp lý của sông Tiền cung đoạn Bắc Vàm Nao là nguyên nhân lafmchaajm thoát lũ của ĐBSCL. Nguyên tắc chống lũ của ĐBSCL là tăng khả năng thoát lũ hướng Đông khi triều rút. Về quan điểm chiến lược, hướng Đông là hướng chính. Tăng khả năng thoát lũ về hướng Tây khi triều cường hướng Đông.
Thủy triều bờ biển Đông và Tây lệch pha
Kênh Hà Tiên về Rạch Giá chảy 1 chiều từ Hà Tiên về Rạch Giá
Để chuyển lũ về hướng Tây, việc sử dụng kênh Vĩnh Tế bị hạn chế vì bờ biển từ Hà Tiên đến Hòn Đất cao hơn Rạch Giá. Hơn nữa địa hình với dãy núi từ Angco-chay đến Coto đã hạn chế dòng chảy từ Đông sang Tây trên kênh Vĩnh Tế. Việc hình thành hồ nước mặn tại cửa kênh Vĩnh Tế đã chứng tỏ khả năng thoát lũ kém của vùng bờ biển Hà Tiên. Thực tế, dòng nước trên kênh Hà Tiên – Rạch Giá chạy song song sát biển nhưng rất khó thoát ra biển mà xuôi dòng đổ ra cửa Rạch Giá. Vì vậy các kênh ra biển từ Hà Tiên đến Hòn Đất mang ý nghĩa thủy lợi nhiều hơn là thoát lũ.Chuyễn lũ về hướng Tây từ Vàm Nao ra Rạch Giá sẽ đạt hiệu quả tối đa. Để rút lũ từ ĐTM có ba hướng chính. Hiện tại lũ rút qua phía Nam tỉnh Đồng Tháp và Tiền Giang. Hướng này nằm ở hạ lưu sông Vàm Nao nên khi lũ lớn gặp triều cường thì bất lực. Do đó muốn chuyển lũ về hướng Tây, phải rút lũ từ ĐTM ra thượng lưu sông Vàm Nao. Ta có thể dùng sông Sở Thượng hoặc mở kênh từ ĐTM ra sông Tiền.
Để tăng năng lực thoát lũ trên cung đoạn Tân Châu đến sông Vàm Nao, ta phải chỉnh dòng sông Tiền bằng kênh từ xã Long Hưng ( Phú Châu) đến xã Phú Mỹ ( Phú Tân) nhằm xóa hai khúc cua tại Tân Châu và Hồng Ngự. Việc chỉnh dòng này này sẽ chống xói lỡ Tân Châu và Hồng Ngự, động năng dòng chảy được sử dụng giúp lũ thoát nhanh về hạ lưu. Khi áp lực nước vào Hồng Ngự giảm, lũ từ ĐTM ra sông Tiền bằng sông Sở Thượng.
Dòng sông Mekong chảy qua một vùng rộng lớn Nam Bộ nhưng không có một hồ chưa nước. Trong tương lai nước là nguyên liệu hàng đầu cho mọi sự tồn tại và phát triển. Do đó việc khoanh vùng làm hồ ĐTM là cần thiết, không chỉ có ý nghĩa dồn nước rút lũ mà còn hổ trợ cho mùa khô thường xuyên phải tẩy phèn và đẩy mặn.
Tóm lại các công trình bao gồm : Đào kênh Vàm Nao- Rạch Giá dài 60 km, Kênh Long Hưng – Phú Mỹ dài 22,5 km, Mở rộng kênh Sở Thượng dài 4 km; Làm hồ ĐTM với giới hạn phía Tây : kênh Sở Thượng, phía Bắc : biên giới Việt – Kampuchia; phía Đông : Vàm Cõ Tây để dẩn nước từ hồ ĐTM cho Đồng Tháp, Long An, và Thành phố Hồ Chí Minh trong mùa khô, còn phí Nam điều chỉnh rộng, hẹp theo nhu cầu lượng nước cần dự trữ./.
