Đưa lũ về hướng có thủy triều thấp bằng giải pháp hồ tràn ( Bài 1- từ 30/8/1996). Ks Doãn Mạnh Dũng
Bài số 1- Báo Khoa học phổ thông Tp HCM, số 697- ngày 30/8/1996
Kinhtebien online : Đây là bài báo đầu tiên của KS Doãn Mạnh Dũng. Cầm bút vì trách nhiệm của công dân với đồng bào và đất nước mà chúng ta yêu quý.
Tác giả luôn biết ơn lảnh đạo báo Khoa học Phổ thông Tp. HCM trong đó phóng viên Trần Anh Tài đã khuyến khích tác giả cầm bút và viết trong gần 20 năm.
Đôi lời này xin thay nén hương tri ân gửi đến các anh, chị đã đi xa.
Có 47 bài viết trên báo KHPT-Tp HCM sẽ được đăng lại để bạn đọc tham khảo.
Xin giới thiệu Bài số 1:
Đồng Bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) chiếm 12% diện tích của cả nước. Dân số năm 1994 là 15.850.600 người, chiếm 21,86 % cả nước. Với sản lượng lúa 12.289.300 tấn trong năm 1994 chiếm 46,9% lương thực cả nước. ĐBSCL được xác định giữ vai trò an toàn lương thực cho cả nước.
Hàng năm, ĐBSCL đều có 1 hoặc 2 lần lũ, và khoãng 3 năm có 1 lần lũ lớn.
ĐBSCL có 3 mặt Tây, Nam và Đông đều giáp biển. Lũ bắt nguồn từ sông Mekong vào ĐBSCL theo 2 sông : Sông Tiền (là dòng sông chính) và Sông Hậu khoảng 84-90 % và tràn qua biên giới khoảng 10-15%. Lượng nước hầu hết đổ ra hướng biển Đông. Với tình trạng khai thác rừng công nghiệp hiện nay ở khu vực đầu nguồn, chắc chắn tần suất xuất hiện lũ sẽ ngày càng nhiều hơn trước đây.
Mùa lũ năm 1994, mực nước lũ cao nhất tại Châu Đốc 4,27 m và tại Tân Châu 4,67 m Hớn nữa khi lũ về mưa lại thường rất lớn làm kéo dài lũ lụt. Nhưng đến mùa khô, mực nước tại Châu Đốc có lúc xuống -0,69 m, tại Tân Châu chỉ còn -0,41m.
Như vậy ĐBSCL đã phải dứng trước một mâu thuẩn lớn : rất thừa nước về mùa lũ và rất thiếu nước để đẩy mặn và sử dụng cho con người về mùa khô.
Lũ lụt ĐBSCL phá hoại nặng nề hạ tầng cơ sở và tài sản hơn nữa làm thiệt mạng nặng nề đến tính mạng con người. Lũ năm 1994 đã làm chết 180 người. Nhưng mặt khác, lũ bù đắp phù sa, xả phèn cho đất.
Để giải quyết các mâu thuẩn trên, giải pháp Hồ tràn đã được đề xuất.
Nguyên lý của giải pháp dựa vào các khảo sát cơ bản sau:
Cao độ trung bình ĐBSCL , phía Tây là 1,5 m, trung bình cả ĐBSCL là 0,8m và nghiêng về hướng Nam và Đông Nam. Trong khi đó khủy triều phía Đông bình quân cao 2,39m trong tháng Tám âm lịch – là tháng thường có lũ lớn. Trong khí đó thủy triều phía Tây bình quân trong tháng Tám âm lịch chỉ có 0,95m và thủy triều cao nhất trong năm chỉ có 1,6m.
Chính thủy triều phía Đông là nguyên nhân cơ bản gây nhiểm mặn một vùng rộng lớn ĐBSCL và đồng thời cản trở lũ thoát ra biển Đông.
Dòng nước Sông Hậu từ Long Xuyên nếu về hướng Đông phải di chuyển 135 km, còn về hướng Tây chỉ có 55 km .
Với các yếu tố trên ta thực hiện giải pháp “ Hồ tràn “ như sau:
Làm 1 Hồ chứa nước từ khu vực Long Xuyên ra bieern Tây, gần Rạch Giá. Tại Long Xuyên có đập tràn với cao độ khoảng 3m. Đập tràn là súpáp tự động xã nước về hướng biển Rạch Giá. Phía Rạch Giá có đập với cao độ 0.95m, có cửa tự động cao 0,75m để ngăn thủy triều đưa nước mặn vào Hồ tràn.
Khi lũ vượt mức giới hạn sẽ tràn qua đập tràn tại Long Xuyên về hướng Tây. Tại hướng Tây, nước sẽ đẩy cửa tự động và tràn qua đập ở độ cao 0,95 m . Cửa tự động cao 0,75m sẽ tự động đóng lại để chống nước thủy triều vào hồ.
Tác giả đề xuất chọn phương án đập tràn từ Tây Bắc Long Xuyên đến Tây Bắc Rạch giá .
Phương án này không ảnh hưởng giao thông từ Long Xuyên và Rạch Giá về thành phố Hồ Chí Minh. Sông Vàm Nao nối sông Tiền sang sông Hậu đổ vào cửa đập trần. Yếu tố dùng tốc độ lũ để thoát lũ là yếu tố quyết định thành công của dự án. Ta cần xây dựng hồ chứa nước tại Bắc Vĩnh Hưng, Đồng tháp để đón 15 % lũ vượt biên giới, hệ thống kênh nối hồ với cửa đập tràn để thoát lũ về hướng Tây. Hồ chũng chứa nước dành cho mùa khô. Vấn đề hiện tại là tìm giải pháp tối ưu độ cao và độ rộng của đập[ tràn bằng phân tích các dữ liệu xưa nay và thực tế địa hình.
Giải pháp Hồ tràn sẽ giúp người dân ĐBSCL an cư lạc nghiệp lâu dài trên mảnh đất của mình Giải pháp Hồ tràn không mâu thuẩn với các yêu cầu lấy phù sa cho đồng ruộng, nuôi cá và lấy nước từ sông, rửa phèn và làm sạch đồng ruộng cũng như không để nước mặn thâm nhập từ phía Tây vào nội địa.
Việc nghiên cứu chống lũ lụt cho ĐBSCL là một đề tài được nhiều người nghiên cứu. Tác giả mạnh dạn trình bày nghiên cứu của mình với mong muốn đóng góp cho sự phát triển chung của đất nước./.
