Quy luật dòng sông chọn cửa ra biển. Ks. Doãn Mạnh Dũng
Trong sách địa lý Việt Nam, chưa ai giải thích hiện tượng bãi ngang – khi dòng sông chảy song song với bờ biển. Những thuyền nhỏ xuôi theo dòng sông, muốn ra biển thì gặp bãi ngang. Nếu đào con kênh nhỏ từ sông ra biển thì thì kênh nhanh chóng bị bồi lấp, gây khó khăn cho dân làng dọc bờ Tây dòng sông khó ra biển. Hiện tượng trên rất phổ biến tại miền Trung Việt Nam.
Trên thế giới, chưa thấy nhà khoa học nào quan tâm đến quy luật dòng sông chọn cửa ra biển.
Khi nghiên cứu lũ Đồng Bằng Sông Cữu Long, ta thấy thủy triều phía Đông là “ Bán nhật triều, còn thủy triều phía Tây là “ Nhật triều”. Chính sự lệnh pha thủy triều giữa phía Đông và phía Tây nên khi vùng An Giang bị ngập sâu thì có thể đưa lũ ra vịnh Thái Lan. Nhưng vị trí nào tại bờ biển Thái Lan là tối ưu để đưa nước ngập sâu tại An Giang ra biển ?
Đó là bài toán thực tế cần phải giải đáp.
Phương pháp toán học được Ks. Doãn Mạnh Dũng sử dụng để tìm ra vị trí tối ưu cho dòng sông chảy ra biển.
Lý thuyết này đã tham gia Hội thảo Hợp tác Kỹ thuật Đông Nam Á tại Hà Nội 22-24/12/2000
Với bài viết “ What solutions to the Hoa Duan isthmus ” bằn tiếng Anh.
Quan sát lũ, ta thấy độ rộng B của lũ là nhiều cây số, nhưng độ sâu h chỉ vài mét. Nói cách khác B là vô cùng lớn so với độ sâu h.
Loài người đã có Công thức Sedi (1) là công thức xác định lưu lượng nước chảy đều trên kênh hở, đã được thế giới thừa nhận và được dạy ở các trường Đại học Thủy lợi.
Như vậy khi B >>> h thì Q sẽ tăng rất nhanh khi tăng h.
Bờ biển luôn có thủy triều. Mực nước trung bình tại bờ biển là độ cao trung bình của các cột thủy triều tại điểm đó. Nơi nào có biên độ thủy triều cường cao, thì nơi đó sẽ là nơi thấp nhất so với vùng lân cận. Hay nói cách khác tại điểm có thủy triều cường cao sẽ là điểm có h cực đại. Khi h cực đại thì Q sẽ cực đại.
Dòng sông sẽ chọn nơi có biên độ thủy trường cao để ra biển.
Biên độ thủy triều của từng điểm tại bờ biển, con người có thể ghi lại đươc. Vì vậy con người có thể chọn cửa biển nhân tạo cho dòng sông.
Ví dụ 1 : Sông Mê Công chảy đến Tân Châu cách vịnh Thái Lan là 96 km, cách cửa Trần Đề 184 km.
Dòng sông Mê Công chọn ra cửa Trần Đề vì biên độ thủy triều cường tại cửa Trần Đề đạt đến 5 m. Biên độ thủy triều cường tại Rạch Giá chỉ 1.8 m.
Ví dụ 2 : Bờ biển từ Hà Tiên đến Rạch Giá biên độ thủy triều cường tăng dần từ Hà Tiên đến
Rạch Giá.
Thời ông Võ Văn Kiệt đã cho đào kênh T5, đưa lũ ở An Giang ra biển tại Hòn đất.
Hậu quả lũ khó ra biển mà đã phá con lộ 80 từ Hòn đất đến Rạch Giá.
Chuyện này tôi có báo cáo với ông Võ Văn Kiệt ngày 23 /10/2006 tại Tú Xương, Tp HCM và ông trách tại sao tôi không viết thư báo cáo ông về sự việc này.
Kênh Hà tiên- Rạch Giá chảy 1 chiều từ Hà Tiên về Rạch giá theo quy luật trên.
Ví dụ 3 : Cửa kênh Vĩnh Tế ra vịnh Thái Lan là đầm nước mặn vì biên độ thủy triều tại Hà Tiên quá thấp, nên nước sông Mê công tại Tân Châu khó thoát ra vịnh Thái Lan. Sự thật này cũng báo trước kênh Phù Nam của Kampuchia cũng khó đưa nước từ sông Mê công ra vịnh Thái Lan và cũng sẽ hình thành đầm nước mặn tại cửa kênh Phù Nam gặp vịnh Thái Lan. Chi phí duy trì độ sâu kênh Phù Nam là rất lớn vì không có dòng chảy.
Ví dụ 4 : Biên độ thủy triều cường tăng từ cửa Hội An đến cửa Kỳ Hà.
Biến thiên thủy triều cường tăng từ cửa Hội An đến cửa Kỳ Hà là lý do hình thành các bãi ngang dọc theo bên trái dòng sông Trường Giang từ Thăng Bình chảy đến cửa Kỳ Hà.
Vì vậy cửa Kỳ Hà khó cải tạo thành cảng nước sâu.
Vị dụ 5 : Biên độ thủy triều đặc biệt tại Thừa thiên- Huế.
Tại Phá Tam giang, biên độ thủy triều cường giảm từ cửa Thuận An xuống phía Nam vùng Hòa Duân và tăng dần đến cửa Tư Hiền.
Vì vậy theo quy luật trên :
Sông Ô Lâu sau khi rời dãy Trường Sơn đã chảy về hướng Bắc, nơi có biên độ thủy triều cường cao ở khu vực bờ biển.
Sông Bồ sau khi rời dãy Trường Sơn đã chảy về hướng Nam, nơi có biên độ thủy triều cường cao ở khu vực bờ biển.
Trên thế giới rất hiếm vị trí bờ biển gần nhau lại có đặc điểm thủy triều như tại Thừa Thiên – Huế . Chúng ta có thể tìm được vị trí không có biên độ thủy triều nằm ở khu vực Hòa Duân.
Ngành du lịch Thừa thiên -Huế nên quan tâm tìm vị trí có biên độ thủy triều “0 “ lập cột mốc, để du khách có thể đến chụp ảnh, lưu niệm nơi đặc biệt nhất của Việt Nam.
Vị trí đổi hướng dòng chảy của sông Ô Lâu và sông Bồ sau khi rời dãy Trường Sơn cũng là những điểm tham quan tìm hiểu khoa học về thủy triều tác động đến hướng ra biển của dòng sông,
Từ xưa, phá Tam Giang có cửa Thuân An ở phía bắc và cửa Tư Hiền ở phía Nam. Cửa Thuận An nhiều lần di chuyển về hướng Bắc. Đập Hòa Duân bị phá theo chu kỳ , đã tạo ra trạng thái mất ổn định về trạng thái PH của nước. Người dân nghèo xứ Huế xưa, khó khăn trong sinh tồn vì thủy sản và sinh vật khó phát triển trong môi trường PH không ổn đinh.
Đập Hòa Duân đã được bê-tông hóa vào năm 1998.
Ví dụ 6 : Hiện tượng bồi lấp luồng Lạch Huyện
Biên độ thủy triều cường tăng từ Hòn dấu đến Quảng Ninh. Dòng phù sa từ Lục đầu giang về Hải Phòng có xu hướng đổ về luồng Lạch Huyện. Đây là nguyên nhân gây ra bồi lấp luồng Lạch Huyện- Hải Phòng./.
